Çok Aşamalı Bireye Uyarlanmış Test (Multistage Testing - MST) Nedir?

Çok aşamalı bireye uyarlanmış test uygulamalarında (MST), bireyler yetenek düzeylerine göre  birer birer maddeler yerine, benzer özellikte birçok maddenin yer aldığı madde grupları ile karşılaşırlar. Bu madde grupları aşamalı olarak uygulanmak üzere önceden hazırlanır. Bu yüzden çok aşamalı bireye uyarlanmış testler, lineer testler ve madde düzeyinde bilgisayar ortamında bireye uyarlanmış testlerin (BOBUT) hibrit bir modeli olarak tanımlanmaktadır (Yan, Lewis & von Davier, 2014). Bu testler, iki veya daha fazla aşamadan oluşur ve her bir aşamada farklı güçlük düzeyinde modül olarak adlandırılan madde grupları bulunur (Yan vd., 2014). İlk olarak her bireye ilk aşamada orta güçlükteki maddelerden oluşan bir modül (yönlendirme modülü) atanır. Bireyin bu modülde yer alan maddelere verdiği doğru ve yanlış cevaplara göre performansı belirlenir ve bu performansına göre birey, ikinci aşamada daha zor ya da daha kolay maddelerden oluşan modüle yönlendirilir. Eğer testte ikiden fazla aşama varsa birey, ikinci aşamadaki performansa göre üçüncü aşamada yeni bir modüle yönlendirilir. Çok aşamalı bireye uyarlanmış test modellerinde aşama sayısı, her bir aşamadaki modül sayısı ve modüllerde yer alacak madde sayıları değişkenlik gösterebilir ve her biri önceden planlanır (Yan vd., 2014; Zenisky, Hambleton & Luecht, 2010).

Aşağıda bir örnek olarak, MST modeli görselleştirilmiştir. Bu örnekte, her birey ilk olarak Aşama 1’de orta güçlükte maddelerden oluşan bir modül ile teste başlar ve bu modül yönlendirme modülü olarak tanımlanır. Birey Modül 1’deki performansına uygun olarak Aşama 2’de kolay (Modül 2), orta (Modül 3) veya zor (Modül 4) modüllerden birine yönlendirilir. Aynı prosedür Aşama 2’den Aşama 3’e geçerken de uygulanır. Üç aşamalı bir panel tasarımında iki kez yönlendirme yapılır ve bireyin panel boyunca izlediği yolda gösterdiği performansına göre Aşama 3’ün sonunda bireyin yeteneği kestirilir ve test sonlanır (Zenisky vd., 2010). Yönlendirme MST’lerin bireye uyarlanma aşamasıdır.

Çok aşamalı bireye uyarlanmış testlerin, geleneksel (lineer) ve BOBUT’a göre avantajları nelerdir?

Geleneksel (lineer) testlerin iyi bir yetenek kestirimi yapabilmesi için çok sayıda maddeye ihtiyaç duyulmaktadır. Bu testlerle, genel olarak, orta yetenek düzeyindeki bireyler için daha az hata ile ölçme yapabilmektedir (Yan vd., 2014). BOBUT ise lineer testlere göre daha hassas ölçümler yapabilir ve tüm yetenek düzeyleri için ölçme hatası az ve eşittir. BOBUT’ta madde havuzundan sorular birer birer otomatik olarak çekilir, bu yüzden bireyin hangi maddelerle karşılaşacağı önceden belirlenemez. Bu durum içerik ve konu dengesinin sağlanmasını zorlaştırabilir (Yan vd., 2014; Sarı vd., 2016). Çok aşamalı bireye uyarlanmış testler ise BOBUT’un bu sınırlılığını ortadan kaldırır. Çok aşamalı testlerde, test bütünü önceden hazırlandığı için bireyin test boyunca izleyeceği olası yollar ve en sonunda tamamlayacağı olası testler önceden bilinebilmektedir (Yan vd., 2014; Sarı vd., 2016). Ayrıca BOBUT kapsamında her bir yanıttan sonra yetenek kestirimi yapılması ve bu geçici yetenek düzeyine göre madde havuzundan yeni bir maddenin seçilmesi bilgisayara işlem yükü de oluşturmaktadır. MST’de yetenek kestirimi her modülden sonra yapılmaktadır.

BOBUT’ta teste devam edebilmek için bireyler karşılarına çıkan maddeye yanıt vermek zorundadır ve her bir yanıttan sonra yetenek kestirimi yapıldığı için sorulara geri dönmek ya da boş bırakmak mümkün değildir. Çok aşamalı bireye uyarlanmış testler BOBUT’un bu sınırlılığını ortadan kaldırmaktadır. Çok aşamalı bireye uyarlanmış test modellerinde, bir aşamadan diğerine geçmeden önce bireyler modül içinde cevapladıkları sorulara geri dönebilir, kontrol edip değiştirebilir veya boş bırakabilirler. Bu avantajların çok aşamalı bireye uyarlanmış testlerin günümüzde özellikle geniş ölçekli ve yüksek beklentili sınavlarda kullanımının yaygınlaşmasında önemli birer rolü olduğu söylenebilir (Wang, 2017).

KAYNAKÇA

Sari, H. İ., Yahsi-Sari, H., & Huggins-Manley, A. C. (2016). Computer Adaptive Multistage Testing: Practical Issues, Challenges and Principles. Journal of Measurement and Evaluation in Education and Psychology, 7(2), 388-406. 

Wang, K. (2017). A Fair Comparison of the Performance of Computerized Adaptive Testing and Multistage Adaptive Testing. Michigan State University, Michigan. 

Yan, D., Lewis, C., & von Davier, A. A. (2014). Overview of Computerized Multistage Tests. İçinde D. Yan, C. Lewis, & A. A. von Davier (Ed.), Computerized Multistage Testing: Theory and Applications (ss. 3–20). New York: Chapman and Hall/CRC. 

Zenisky, A., Hambleton, R. K., & Luecht, R. M. (2010). Multistage Testing: Issues, Design and Research. İçinde W. J. van der Linden & C. A. W. Glas (Ed.), Elements of Adaptive Testing (ss. 355-372). New York: Springer.

      Betül Fatma Yıldırım, Boğaziçi Üniversitesi, MS         

      21.03.2023